Gen Z (sinh khoảng 1997–2012) đang trở thành lực lượng tiêu dùng và vay mượn quan trọng tại Việt Nam, với dân số khoảng 14–15 triệu người vào năm 2025, chiếm tỷ lệ lớn trong lực lượng lao động. Họ lớn lên cùng công nghệ, ưu tiên trải nghiệm, mua sắm cá nhân hóa và linh hoạt tài chính.

Xu hướng vay tiêu dùng chính của Gen Z

• Mua trước – trả sau (BNPL) và vay linh hoạt: Gen Z thường chọn vay tiêu dùng để đầu tư cho học tập, công việc, du lịch, trải nghiệm thay vì chờ tích đủ tiền. Họ ưa chuộng các app fintech, ví điện tử (MoMo, ZaloPay), thẻ tín dụng và vay không thế chấp nhanh chóng qua mobile.
• Ưu tiên trải nghiệm và giá trị: Họ sẵn sàng chi cho du lịch, khóa học, sản phẩm bền vững hoặc thể hiện bản thân, thay vì tích trữ tài sản vật chất. Công nghệ giúp họ so sánh nhanh, áp dụng ưu đãi và quản lý chi tiêu qua app.
• Tăng sử dụng tín dụng: Gen Z tiếp cận tín dụng sớm hơn các thế hệ trước nhờ digital banking. Họ dẫn đầu thanh toán số, nhưng cũng có xu hướng dùng thẻ tín dụng và vay cá nhân nhiều hơn. Thị trường tín dụng tiêu dùng Việt Nam dự kiến tăng mạnh đến 2028, với Gen Z là nhóm khách hàng chính nhờ am hiểu công nghệ.
• Thực dụng nhưng impulsiveness: Nhiều người coi vay là công cụ hỗ trợ mục tiêu rõ ràng, nhưng một bộ phận chi tiêu theo cảm xúc, theo trend TikTok hoặc sale, dẫn đến nợ nần.

Cơ hội từ xu hướng này

1. Tăng trưởng thị trường tài chính: Các ngân hàng và fintech (Shinhan Finance, các app BNPL) có cơ hội lớn khi Gen Z chiếm tỷ lệ cao trong khách hàng số. Sản phẩm vay nhanh, lãi suất cạnh tranh, cá nhân hóa sẽ thu hút họ.
2. Đầu tư phát triển bản thân: Vay tiêu dùng hợp lý giúp Gen Z học tập, khởi nghiệp hoặc nâng cao kỹ năng, góp phần vào tăng trưởng kinh tế dài hạn. Gen Z được dự báo đóng góp đáng kể vào tiêu dùng Việt Nam đến 2030.
3. Đổi mới sản phẩm: Cơ hội cho doanh nghiệp tài chính phát triển giải pháp gamification (tiết kiệm, quản lý nợ), giáo dục tài chính qua app, và tích hợp bền vững (vay xanh).
4. Tiếp cận nhóm underbanked: Nhiều Gen Z trẻ chưa có lịch sử tín dụng mạnh, digital lending giúp họ tiếp cận vốn dễ dàng hơn.

Thách thức lớn

• Nợ nần và chi tiêu quá đà: Nhiều báo cáo cho thấy Gen Z dễ rơi vào nợ tín dụng do mua impulsively, theo trend, hoặc thiếu kiến thức quản lý. Họ có nguy cơ cao hơn các thế hệ trước với “mua trước trả sau”.
• Thiếu kiến thức tài chính: Chỉ một phần Gen Z có hiểu biết tốt về lãi suất, quản lý nợ. Nhiều người coi nhẹ rủi ro, dẫn đến nợ xấu hoặc stress tài chính.
• Áp lực kinh tế: Thu nhập chưa ổn định, lạm phát, chi phí sống cao khiến việc trả nợ khó khăn. Một số rơi vào vay nặng lãi hoặc tổ chức không uy tín.
• Rủi ro cho hệ thống: Tỷ lệ nợ xấu tiềm ẩn từ vay tiêu dùng Gen Z có thể ảnh hưởng đến ổn định tài chính nếu không kiểm soát.

Khuyến nghị

Đối với Gen Z:

• Xây dựng ngân sách rõ ràng, ưu tiên vay cho mục tiêu có ROI (return on investment) như học tập hoặc công cụ làm việc.
• Chọn tổ chức uy tín, đọc kỹ điều khoản lãi suất và phí.
• Học quản lý tài chính qua app hoặc khóa học.